B-roll là gì? Vì sao nó quan trọng trong điện ảnh?

B-roll là gì ?

Vì sao nó quan trọng trong điện ảnh?

Dù bạn đang sản xuất một bản tin hay một bộ phim điện ảnh, B-roll chính là yếu tố giữ người xem gắn bó với câu chuyện của bạn.

B-roll là gì?

Thuật ngữ B-roll xuất hiện từ những ngày đầu của điện ảnh, khi các biên tập viên phải chèn thêm những đoạn phim phụ (B-roll) vào cảnh chính (A-roll) để che đi đường nối giữa hai cuộn phim.

Ngày nay, trong sản xuất phim và video hiện đại, B-roll được hiểu là toàn bộ những cảnh quay không thuộc hành động chính của câu chuyện.

Những cảnh quay bổ trợ này bao gồm tất cả khung hình không có nhân vật chính đang tương tác hoặc nói trước ống kính. Chúng có thể đến từ thư viện footage, cảnh lưu trữ, hình ảnh, hoặc ekip thứ hai (second unit) – những người chuyên ghi hình các cảnh B-roll.

Mặc dù video kỹ thuật số đã loại bỏ hoàn toàn khâu ghép phim thủ công, các nhà làm phim – dù là thể loại kịch bản hay phi kịch bản – vẫn sử dụng B-roll để thiết lập bối cảnh, làm mượt chuyển cảnh, hoặc loại bỏ các khung hình lỗi mà không cần bỏ cả cảnh quay. “Nghe có vẻ là phần phụ, nhưng B-roll chính là thứ tạo nên sự tinh tế trong ngôn ngữ kể chuyện bằng hình ảnh,” – đạo diễn kiêm nhà quay phim Hiroshi Hara chia sẻ.

B-roll trong phim có kịch bản

Trong các bộ phim điện ảnh, B-roll là yếu tố không thể thiếu để tạo cảm giác về thời gian, không gian và tăng chiều sâu ý nghĩa cho câu chuyện. Các cảnh thiết lập bối cảnh (establishing shot) đầu mỗi phân đoạn – như đường phố, tòa nhà, hoàng hôn trên thành phố – thường là B-roll, cùng những cảnh cắt xen (cutaway) rời khỏi hành động chính.

Nếu có hai nhân vật đứng ở góc phố, một người nói: “Đó là ngân hàng mà tôi định cướp.” Ngay sau đó, phim cắt sang cảnh quay tòa nhà ngân hàng. Giọng của người thứ hai vang lên qua voice-over: “Không thể đâu.” Kiểu cắt này không chỉ giúp kể chuyện mạch lạc hơn, mà còn mang đến nhiều lựa chọn cho biên tập viên khi ghép các lần quay khác nhau trong hậu kỳ.

Hara ví von: “B-roll là lớp kem phủ trên chiếc bánh, còn A-roll chính là chiếc bánh ấy. Không có chiếc bánh, lớp kem chẳng có gì để bám vào.” Nói cách khác, B-roll là bất kỳ cảnh quay nào hỗ trợ cho hành động và mạch truyện chính. Thường thì B-roll được quay sau khi hoàn tất cảnh chính. Vì không cần diễn viên chính hay thu âm đồng bộ, nhà làm phim có thể tiết kiệm thời gian và chi phí bằng cách giao cho đội quay thứ hai hoặc crew nhỏ hơn.

B-roll trong phim tài liệu

Với phim tài liệu hay phóng sự tin tức, B-roll là linh hồn của hình ảnh. Những thể loại có nhiều cảnh phỏng vấn (talking heads) luôn cần xen kẽ bằng cảnh quay bổ trợ sinh động, giúp duy trì sự tập trung của người xem.

B-roll trong phim tài liệu (Ảnh minh họa)

“Một người ngồi nói trước máy quay quá lâu sẽ khiến khán giả chán nản,” Hara chia sẻ. “B-roll giúp tăng sức sống cho câu chuyện. Nó cũng giúp cắt nối mượt mà giữa các câu thoại, hoặc rút ngắn thời lượng mà không gây ra jump cut.” (Jump cut là kiểu cắt cảnh khiến hình ảnh nhảy đột ngột trong cùng một khung hình, tạo cảm giác giật và mất tự nhiên.)

Cách quay B-roll

Ngay từ giai đoạn tiền kỳ (pre-production), hãy ghi nhớ những mẹo dưới đây để thu được nhiều footage hữu ích nhất – bạn sẽ cảm ơn chính mình khi bước vào hậu kỳ.

Lập danh sách cảnh quay (Shot list)

Giống như cảnh chính, việc có shot list chi tiết sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức. Hãy tính đến thời gian trong ngày, mùa trong năm và thiết bị cần thiết. “Xác định thật rõ bạn cần gì,” – Hara nói. “Khi có danh sách cụ thể, bạn dễ dàng nhìn thấy trước những vấn đề hoặc giới hạn có thể gặp phải.”

Nếu bạn đang quay phim truyện, hãy đọc lại kịch bản và đánh dấu những điểm có thể thêm cảnh mở đầu, cắt xen hoặc cận cảnh chi tiết.
Nếu làm phim tài liệu, hãy ghi chú những hình ảnh có thể phù hợp với lời thoại để kết hợp khi dựng.

Danh sách cảnh quay Broll (Ảnh minh họa)

Kể một câu chuyện qua hình ảnh

Ngay cả khi nhân vật chính không xuất hiện, B-roll vẫn cần truyền tải cảm xúc và câu chuyện. Đạo diễn Mike Leonard gợi ý: “Hãy chú ý đến ánh sáng, bố cục và chủ thể. Với mỗi khung hình – đặc biệt là B-roll – tự hỏi: ‘Liệu hình ảnh này có đang kể chuyện không? Có chi tiết nào ở tiền cảnh, hậu cảnh, hay trong tương tác của chủ thể khiến khung hình này trở nên mạnh mẽ hơn không?’” Ví dụ, bạn có thể thêm bảng hiệu, tòa nhà, hay vật thể đặc trưng để khán giả nhận ra bối cảnh câu chuyện một cách tự nhiên.

Kể lại câu chuyện qua hình ảnh (Ảnh minh họa)

Chậm lại một chút

Đừng mất công thiết lập một khung hình hoàn hảo rồi dừng quay quá sớm. “Dù là cảnh tĩnh hay có chuyển động, hãy đếm đến mười trước khi dừng máy,” Leonard khuyên. Cảnh quay cần đủ dài để khớp với nhịp thoại hoặc nhạc nền. “Sai lầm phổ biến nhất của người mới là có khung hình đẹp, bố cục tốt, nhưng quá ngắn để sử dụng,” Leonard nói.

Thử nghiệm với các góc máy khác nhau

Dù là phần phụ, B-roll lại là không gian để sáng tạo. “Nó buộc bạn phải tìm cách mới mẻ hơn,” Leonard chia sẻ. “Sau khi quay cùng một cảnh vài lần, bạn sẽ nhận ra mình có thể thử góc máy lạ, quay time-lapse, hay dùng drone hoặc POV camera để tạo điểm nhìn độc đáo.”

Khai thác tối đa cảnh B-roll trong hậu kỳ

Khi đã có đủ footage, hãy thực hành dựng xen giữa A-roll và B-roll để tạo nên câu chuyện liền mạch. Các công cụ dựng như Adobe Premiere Pro giúp bạn kết hợp cảnh chính và cảnh phụ mượt mà, rồi chỉnh màu (color grading) để đạt được tông hình ảnh mong muốn.

Nếu cần cảm hứng, hãy xem lại những bộ phim bạn yêu thích và chú ý cách họ dùng B-roll. Khi thấy một cảnh khiến bạn ấn tượng, hãy ghi chú lại điều khiến bạn thích nó — góc máy, ánh sáng, nhịp cắt hay cảm xúc. Rồi thử áp dụng vào dự án tiếp theo của bạn. Trong điện ảnh, mọi thứ là sự luyện tập. Và B-roll — dù chỉ là những khung hình “phụ” — lại chính là chất liệu tạo nên hơi thở, nhịp điệu và cảm xúc cho cả bộ phim.

Người đóng góp: Hiroshi Hara, Mike Leonard

Dịch bởi: Xuân Tiên Production